De crisis heeft pijnlijk duidelijk gemaakt dat onze financieel-economische systemen aan herbronning toe zijn. En ook op andere vlakken wringt het schoentje. De klimaatcrisis, bevolkingscrisis, voedselcrisis, watercrisis … agenderen zichzelf bijna dagelijks. We moeten onze systemen dus fundamenteel hertekenen. Maar die transitie moet geïnspireerd zijn door duurzaamheid. Met vijf nieuwe – geheroriënteerde – onderzoeksprogramma’s, allen ingebed in het transitiedenken, bouwt VITO mee aan wetenschappelijk verantwoorde oplossingen voor een wereld in verandering.

Duurzame ontwikkeling als oplossing naar voren schuiven is een eerste stap voor de grote vraagstukken waarmee we geconfronteerd worden. Maar het is niet genoeg. Onze problemen zijn immers intens verweven met onze productie- en consumptiepatronen, en de manier waarop die zijn ingebed in de structuur van onze samenleving. Gevolg: één verandering of enkele aanpassingen zijn niet voldoende. Er is een omwenteling nodig.

Transitie vergt visie

Het begrip ‘transitie’ nemen we steeds vaker in de mond, ook bij VITO. Maar wat bedoelen we er precies mee? Transities zijn veranderingen van wat men in de gespecialiseerde literatuur ‘sociotechnische systemen’ noemt. De veranderingen spelen zich bovendien af op lange termijn; ze zijn functioneel en complex. In het verleden maakten we al enkele transities mee. Denk maar aan de transitie van paard en wagen naar de automobiel met interne verbrandingsmotor, de transitie van zeilschip naar stoomschip en – meer recent – de transitie van traditionele landbouw naar moderne bio-industrie. Transities zijn verre van onbeduidende veranderingen, maar integendeel transformaties die een systeem in zijn fundamenten hervormen.

Niet alle systeeminnovaties zijn ingegeven vanuit een streven naar meer duurzaamheid. Ze zijn ook niet altijd even succesvol. Daarom is het belangrijk dat systeeminnovaties worden gestuurd door krachtige visies over het toekomstige systeem.

Out of the box

De transities waar VITO op aanstuurt, worden wél aangedreven door duurzaamheid. Het duurzaamheids- en transitiedenken is dan ook bepalend voor de onderzoeksactiviteiten van VITO. Om bij te dragen tot transities in de samenleving realiseren we ons bij VITO dat we ook buiten het gangbare denkkader moet stappen. We beperken ons niet louter tot wetenschappelijk onderzoek in de enge betekenis en tot beleidsondersteuning; we denken ‘out of the box’. En dat hebben we ondertussen ingeschreven in ons DNA. Zo hebben we het FISCH-initiatief (Flanders strategic Initiative for Sustainable Chemistry) mee op de rails gezet. Bovendien spelen we een hoofdrol in Smart Grids Flanders en hebben we Flanders Cleantech Association opgericht.

Technologie met een plus

Ook in onze onderzoeksdomeinen rollen we de transitieaanpak uit. We zijn ons ervan bewust dat een systeemverandering nooit alleen technologisch kan zijn, én dat een technologische verandering altijd gepaard gaat met veranderingen in niet-technologische aspecten van het systeem. Daarom gaan we ook bewust en strategisch om met stakeholdersperspectieven, institutionele herinrichtingen en de positieve interactie tussen marktvalorisatie en duurzaamheidsdoelen. Dit duurzaamheidsverslag toont hoe we in VITO onze nieuwe visie op wetenschappelijk onderzoek in de praktijk brengen.

5 grote uitdagingen, 5 onderzoeksprogramma’s

De klimaatverandering, voedselzekerheid, grondstoffenschaarste, duurzame energievoorziening, vergrijzing … VITO’s onderzoeksagenda richt haar pijlen op de grote maatschappelijke uitdagingen van vandaag en morgen. De rode draad: duurzaamheid en transitie.

Duurzame chemie,energie, gezondheid, materialen-  en landgebruik: dat zijn de vijf thema’s waarop VITO zich het komende decennium zal focussen. Die thema’s werden in vijf onderzoeksprogramma’s vastgelegd. Ze sluiten perfect aan bij de missie en expertise van VITO als technologische onderzoeksorganisatie en bieden een antwoord op de maatschappelijke uitdagingen waar mens en maatschappij vandaag en morgen mee worden geconfronteerd.
Elk programma zal bouwen aan een stevige kennis- en competentiebasis, die de toegevoegde waarde van VITO verzekert. Het resultaat: nieuw en innovatief onderzoek én een uitgebreide portfolio van wetenschappelijke dienstverlening.In de vijf expertisedomeinen van VITO is een maatschappelijke transitie ingezet of dringt zich een transitie op. Smart grids, een doorgedreven materialenhergebruik, een biogebaseerde economie, …
Al die ontwikkelingen vergen nieuwe en betere duurzame technologieën, maar ook een omslag in het denken. VITO zet daarom in op duurzaamheid en transitiedenken als bindende factor tussen de  vijf onderzoeksprogramma’s.